تصویر جسم در دو عدسی همگرا

مي‌خواهيم تصوير شي‌ء را در دو عدسي همگرا بدست آوريم. روش غلط و رایج در اغلب کتب به این صورت است که گفته می‌شود: ابتدا تصویر شیء را در عدسی اول بدست می‌آوریم و در این حالت موقتاً از وجود عدسی دوم صرفنظر می‌‌كنیم. پس از آن این تصویر را برای عدسی دوم به منزله یک شیء می‌گیریم و تصویر آن را در عدسی به دست می‌آوریم.

اين روش در خيلي از مواقع جواب اشتباه مي‌دهد. در شكل 1 ما تصوير جسم AB را با استفاده از همين روش رسم كرده‌ايم.

MN تصوير AB با فرض نبودن عدسي دوم است. تصوير نهايي A»B» است. نقطه O كانون عدسي اول و O› كانون عدسي دوم است. اما جواب بدست آمده كاملاً غلط و نادرست مي‌باشد.

براي آنكه بدانيم پرتوهاي خارج شده از عدسي اول پس از برخورد و خارج شدن از عدسي دوم چگونه منحرف مي‌شوند، به اين صورت عمل مي‌كنيم كه براي هر پرتو خارج شده از عدسي اول، از مركز عدسي دوم پرتوي فرضي و موازي با آن در نظر مي‌گيريم؛ و از آنجايي كه مي‌دانيم پرتوهاي موازي پس از برخورد به عدسي بايد در صفحه كانوني عدسي به هم برخورد كنند، به راحتي مي‌توانيم نحوه انحراف دو پرتو خارج شده از عدسي اول را پس از عبور از عدسي دوم مشخص كنيم.

شكل 2 نتيجه استفاده از اين روش است. تصوير نهايي A’B› است. مي‌بينيد كه تصوير بدست آمده در دو شكل 1 و 2 چقدر با هم فرق دارند.

اين نوشته هم در شماره اخير (شماره 92) مجله رشد فيزيك چاپ شده بود.

 

منبع:
ــ نگاهي به فيزيك/ ل.تاراسو ـ آ.تاراسو/ علي معصومي/ چاپ چهارم/ پائيز 1370/ نشر گستره/ ص 317